Cukrzyca

Cukrzyca jest przewlekłym schorzeniem, którego przyczyną jest zaburzenie wydzielania insuliny. Za mała ilość insuliny w organizmie powoduje zaburzenia w zakresie wykorzystania glukozy przez komórki organizmu, co powoduje zwiększenie stężenia glukozy we krwi (hiperglikemię) oraz wydalanie glukozy wraz z moczem.

Genezą występowania cukrzycy nie została do tej pory jednoznacznie wyjaśniona. Zasadniczą rolę w jej tworzeniu mają czynniki genetyczne oraz środowiskowe. Zaburzenia gospodarki węglowodanowej typu cukrzycy wynikają z małej ilości insuliny w organizmie, a zatem niedoborem hormonu wytwarzanego przez komórki beta wysp trzustkowych.

Brak insuliny powoduje, że przemiana glukozy w organizmie zostaje upośledzona. Przede wszystkim za małe jest przenikanie glukozy przez błony komórkowe do wnętrza komórek, aktywowanie jej różnorakich przemian wewnątrzkomórkowych, a także błędny współudział w syntezie białek i hamowaniu procesów rozkładu tłuszczów. Glukoza to substancja, która ma podstawowe znaczenie w organizmie, jest głównym, łatwo dostępnym źródłem energii. Stąd też zaburzenia w jej przemianach mają ogólnoustrojowe następstwa. Cukrzycę – ze względu na rozpowszechnienie oraz obserwowaną wciąż narastającą częstość – uważa się obecnie za chorobę społeczną.

Częste pojawiania się cukrzycy stanowi ważny problem socjologiczno-społeczny, gdyż od momentu rozpoznania leczenie cukrzycy trwa praktycznie całe życie. Odpowiednie prowadzenie leczenia i dyscyplina chorego umożliwia utrzymanie dobrej, pełnej sprawności życiowej i indywidualnej satysfakcji z życia. Społeczną wagę tego problemu ilustrują dane statystyczno-epidemiologiczne, według których liczba osób chorujących na cukrzycę w Polsce wynosi około miliona ludzi, spośród których ponad 200 000 wymaga codziennego podawania insuliny.

Cukrzyca w dużym stopniu zależy od wieku, środowiska oraz predyspozycji genetycznych. Ryzyko zachorowania na cukrzycę znacznie zwiększa wraz z wiekiem. Dotyczy to szczególnie cukrzycy typu II, która charakterystyczna jest u osób starszych. W świetle wspomnianych badań, przeprowadzonych dla Międzynarodowej Federacji Cukrzycowej, wśród osób młodocianych (wiek 14–20 lat) częstość występowania cukrzycy wynosiła ok. 0,4%, a u osób powyżej 60 roku życia była ona ponad 10-krotnie wyższa.

Wyróżniamy następujące typy cukrzycy:
• typ I, czyli cukrzycę pierwotną, wieku młodzieńczego, insulinozależną,
• typ II, czyli cukrzycę wieku dojrzałego, insulinoniezależną.

Oba wymienione powyżej typy cukrzycy nazywać można cukrzycą jawną.

Zaburzenie gospodarki węglowodanowej jest również charakterystyczne, ponieważ jest uchwytne właściwymi testami laboratoryjnymi, określanymi stanem nietolerancji glukozy lub po prostu cukrzycą utajoną. Stan taki, poza dietą ograniczającą cukry, nie wymaga leczenia lekami przeciwcukrzycowymi. W powstawaniu cukrzycy typu I istotną rolę odgrywają czynniki genetyczne oraz nabyte mechanizmy immunologiczne (wywoływane m.in. zakażeniami wirusowymi), ukierunkowane na niszczenie wspomnianych komórek beta wytwarzających insulinę, a znajdujących się w wyspach trzustkowych, oraz wpływy toksyczne. Cukrzyca typu I występuje najczęściej w dzieciństwie i w wieku młodzieńczym.

Ryzyko cukrzycy typu II uwarunkowane jest przez:

  • wiek,
  • czynniki genetyczne oraz środowiskowo-ustrojowe, jak np. otyłość, nowotwór trzustki, stany zapalne, marskość wątroby czy związki chemiczne, które powodują, że czynność komórek wytwarzających insulinę zostaje zaburzona.

Cukrzyca typu II to najczęstsza postać tej choroby i stanowi ok. 80–90% wszystkich przypadków cukrzycy. Chorują na nią głównie dorośli, zazwyczaj po 40 roku życia, sprzyja przewlekłym, trudno gojącym się, nawracającym stanom zakaźnym (ropnym).

Z powodu braku insuliny w organizmie utrudnione jest przechodzenie glukozy z krwi do komórek. Dlatego jednym z głównych jej objawów jest bardzo wysokie stężenie glukozy we krwi. Jako niewykorzystana gromadzi się ona w nadmiarze również w innych płynach oraz w przestrzeni międzykomórkowej. Efektem znaczniejszego zwiększenia stężenia glukozy we krwi jest nie spotykane w warunkach fizjologicznych przenikanie glukozy do moczu, czyli cukromocz. Zjawisko to nazywamy także glikozurią.

Zaburzenia przemiany glukozy powodują kłopoty w przemianie lipidowej, czyli tłuszczowców. W przypadku niedoboru insuliny i braku możliwości wykorzystynia glukozy jako źródła energii dochodzi do nadmiernego rozkładu tłuszczów i zwiększenia stężenia produktów ich przemiany w postaci szkodliwych związków chemicznych, zwanych ciałami ketonowymi. Wspomniany nadmiar ciał ketonowych powoduje zakwaszenie organizmu (tzw. kwasicę cukrzycową) oraz wpływa niekorzystnie (toksycznie) na ośrodkowy układ nerwowy. Podczas analizy moczu stwierdza się wówczas obecność w nim acetonu jako wyraz kwasicy i nadmiaru ciał ketonowych w organizmie.

Konsekwencją tych biochemicznych przemian jest duże pragnienie (picie nawet kilkunastu litrów napojów na dobę) oraz znaczne zwiększenie dobowej objętości wydalanego moczu. Organizm musi rozpuścić w czymś ilość nie wykorzystanej glukozy, a następnie wydalić na zewnątrz w postaci wielomoczu. Przy ograniczeniu więc podaży płynów w cukrzycy dochodzi do odwodnienia tkanek organizmu i ubytku masy ciała.

Cukrzycę można więc podejrzewać u osób, u których występuje wzmożone pragnienie i duża ilość oddawanego moczu na dobę.

Innym negatywnym skutkiem zaburzeń jest zły wpływ na śródbłonki naczyń krwionośnych, sprzyjający szybszemu rozwojowi zmian miażdżycowych oraz zaburzeniom w ukrwieniu różnych tkanek i narządów.

Dalszymi objawami, które sugerują cukrzycę jest postępująca utrata masy ciała i odwodnienie, postępujące osłabienie, obniżona odporność organizmu w postaci nawracających infekcji i zmian ropnych skóry, szybko postępujące upośledzenie wzroku, dokuczliwy świąd w ujściu cewki moczowej (niekiedy także żołędzi u mężczyzn, a warg sromowych u kobiet) itd.

Z powodu zaawansowanych zmian naczyniowych i neurologicznych u pacjentów z cukrzycą, szczególnie w wieku starszym, możemy zaobserwować zaburzenia ukrwienia (uczucie oziębienia stóp), bóle kurczowe łydek przy chodzeniu oraz zaburzenia czucia powierzchniowego kończyn dolnych, tzw. dwufazowe oddawanie moczu oraz osłabienie erekcji i potencji u mężczyzn.

Wynikiem postępujących zmian naczyniowych w kłębuszkach nerkowych jest rozwijająca się z biegiem lat niewydolność przesączania nerek. Wysoka temperatura, zakażenia, zabiegi operacyjne lub inne urazy zazwyczaj nasilają omawiane zaburzenia gospodarki węglowodanowej. Jako wyraz pogłębiających się zaburzeń biochemicznych występują:

  • nudności,
  • wymioty,
  • czasem bóle brzucha,
  • pogłębiająca się senność aż do stanu śpiączkowego włącznie itp.

Tylko lekarz może zdiagnozować cukrzycę. Podstawą jest potwierdzenie objawów, m.in.: wysokie stężenie glukozy we krwi, cukier w moczu. Jeżeli chodzi o kwasicę moczu można wykazać również ciała ketonowe, takie jak np. aceton.

Leczenie cukrzycy jako choroby przewlekłej jest czasochłonne, aby osiągnąć pomyślne wyniki potrzeba ścisłej oraz świadomej współpracy pacjenta z lekarzem.

W leczeniu cukrzycy dysponuje się:
• insuliną (insulinami), która ma uzupełniać jej niedobory w organizmie drogą wstrzyknięć,
• lekami doustnymi, które pobudzają wewnątrzustrojowe komórki beta wysp trzustkowych do wytwarzania własnej endogennej insuliny.

Leczenie cukrzycy jest wciąż jeszcze leczeniem objawowym.

Celem długotrwałego leczenia cukrzycy jest:

  • dobre samopoczucie chorego,
  • uzyskanie tzw. normoglikemii – fizjologiczny poziom glukozy we krwi,
  • pomoc w uzyskaniu możliwości realizacji osobistych celów i zamierzeń chorego,
  • uzyskanie możliwości realizacji społecznych aspiracji cukrzyka.

Długotrwałe leczenie cukrzycy polega na:
• odpowiedniej diecie,
• leczenie hipoglikemizujące,
• psychoterapia pacjenta, w celu zaakceptowania przez niego choroby,
• leczenie odpowiednim wysiłkiem fizycznym w celu zwiększenia przemiany materii i tym samym większego spalania węglowodanów,
• kształcenie zdrowotne mające pomóc samodzielnemu kontrolowaniu przez oznaczenie poziomu glukozy we krwi i zawartości cukru w moczu (tzw. glikozurii) przez samych chorych w domu za pomocą suchych testów papierkowych.

Stany:

  • zakaźne,
  • zapalne,
  • gorączkowe,
  • zabiegi operacyjne itp.,

zwiększają zaburzenia gospodarki węglowodanowej. Dlatego w tym okresie konieczny jest szczególny nadzór chorego, wykonywanie często kontrolnych badań laboratoryjnych i pewnie zmiany w dawkowaniu insuliny. Po pobraniu insuliny pacjent powinien bezwzględnie spożyć przewidziany posiłek. Jeśli takiej możliwości nie ma (np. musi pozostać na czczo do badania), to lepiej wyjątkowo tej jednej dawki insuliny nie pobierać lub ją opóźnić.

Chorzy z cukrzycą typu II (tzw. insulinoniezależną), w miarę krótko trwającą, o małym zapotrzebowaniu na insulinę, mogą stosować któryś preparat doustny zamiast insuliny. Przyjmowanie leków doustnych zamiast insuliny, rodzaj preparatu oraz zasady dawkowania ustala każdorazowo lekarz.

Preparaty te mają m.in. aktywować nie zniszczone komórki beta trzustki do wytwarzania endogennej insuliny, a także i tkankowe wykorzystanie insuliny w procesach przyswajania i w metabolizmie komórkowym glukozy. W okresach zakażenia i stanach zapalnych, przygotowaniu lub osłonie zabiegów operacyjnych itp., zaleca się okresowe zmienianie leków doustnych na insulinę. Zmiany leków może dokonać jedynie lekarz.

Różne stany powodujące cukrzycę potrzebują nadzoru lekarskiego, szczególnie częstego monitorowania stężenia glukozy we krwi i moczu oraz bardzo częstej korekty przez lekarza dawek stosowanych leków. Doprowadzają one zazwyczaj do „rozregulowania” cukrzycy. Tak np. zakażenia ropne zwiększają znacznie zapotrzebowanie na insulinę, gdyż produkty rozkładu ropy unieczynniają insulinę.

U kobiet w ciąży przebieg cukrzycy jest gorszy. Kobiety ciężarne muszą być pod szczególnym nadzorem i poddawać się częstej kontroli. Rodzą zwykle dzieci stosunkowo duże. Noworodkom kobiet z cukrzycą należy zapewnić szczególną opiekę pediatry ze względu na zmniejszoną odporność. Stąd porody kobiet chorujących na cukrzycę powinny się zawsze odbywać na oddziałach położniczych.

Osoby chorujące na cukrzycę mogą udawać się do poradni cukrzycowych, do których powinny zgłaszać się regularnie w zaleconych terminach w celu okresowej kontroli lekarskiej i laboratoryjnej, aby właściwie zapobiegać lub opóźniać wystąpienie i rozwój tzw. późnych powikłań (następstw) cukrzycy. Odpowiednie leczenie oraz dobranie dawkowania leków przeciwcukrzycowych możliwe jest jeśli często badamy i kontrolujemy stężenie glukozy we krwi oraz moczu. Cukrzyków kieruje się do właściwych ośrodków sanatoryjnych, z których największe znajdują się w Krynicy oraz w Kołobrzegu, w celu wytworzenia i utrwalenia właściwych nawyków żywieniowych oraz regularności dawkowania preparatów. Zdiagnozowanie cukrzycy wymaga częstych badań laboratoryjnych krwi i moczu.

Ważnym czynnikiem, koniecznym w skutecznym cukrzycy, jest właściwa dieta, dostosowana do fizjologicznego zapotrzebowania organizmu oraz do należnej masy ciała chorego.Trzeba wspomnieć, że skuteczność i trwałość leczenia zależy od systematycznego zażywania przez chorego na cukrzycę zaleconych leków, ale także przestrzeganie zaleconych przez lekarza zasad odżywiania się. Pacjent musi sobie zdawać sprawę, że zarówno dobowa doza zapotrzebowania na insulinę (u chorych pobierających insulinę), jak i dawka preparatu przeciwcukrzycowego doustnego (u osób leczonych środkami doustnymi) określona została na podstawie badań laboratoryjnych oraz zaleconej podaży produktów spożywczych. Dieta cukrzyka powinna być rozpisana i obliczona biorąc pod uwagę masę ciała pacjenta. Cukrzyk nie może wprowadzać żadnej dowolności w odżywianiu się, tzn. nie może samowolnie zmieniać pory posiłków, pomijać niektórych z nich, nie spożywać w pełni przygotowanych mu posiłków, radykalnie zmieniać ich skład itd. Z lekarskiego punktu widzenia chory na cukrzycę nie powinien być głodny, ale także nie powinien samowolnie, bez wiedzy lekarza, spożywać dodatkowych posiłków lub w istotny sposób zmieniać ich składu.

Rodziny mogą np. tylko w wyjątkowych sytuacjach przynosić do szpitala inne dodatkowe posiłki. Należy jednak zawsze informować o tym lekarza, aby mógł to uwzględnić w ustaleniu dawki leków przeciwcukrzycowych. Jedynym właściwym rozwiązaniem tego problemu jest to, aby rodzaj i ilość dostarczonego pożywienia były codziennie podobne. W dziale poświęconym dietetyce znajdzie czytelnik zamienniki energetyczne produktów spożywczych, co ułatwi spełnienie tego podstawowego założenia. Bardzo często wykorzystuje się również metodę tzw. po-posiłkowej regulacji glikemii, która polega na przyjęciu leku nowej generacji przed głównymi posiłkami. Lek ten, działając krótko i szybko, nie stymuluje wydzielania insuliny między posiłkami. Chorzy nie muszą więc pamiętać o konieczności spożywania dodatkowych posiłków w ciągu dnia.

Rokowania cukrzycy zależą od jej rodzaju, wiek zachorowania, okresu trwania oraz systematyczności stosowania się do zaleconych zasad, stylu życia, leczenia oraz odżywiania się. Placówki ambulatoryjnego leczenia osób chorujących na cukrzycę sprzyjają właściwemu rozpoznaniu i systematycznemu monitorowaniu leczenia. Powinny się one zarejestrować, przeprowadzać systematyczne kontrole i ewentualne okresowe korekty leczenia. Przy powikłaniach cukrzycy chorzy wymagają hospitalizacji.

Ostre niedocukrzenie organizmu jest najczęściej powikłaniem stosowania insuliny. Jest to stan bardzo groźny dla życia, wynikający często z niedokładnego odmierzenia insuliny przed wstrzyknięciem (zazwyczaj za duża dawka), lub nie spożycia w pełni posiłku przypadającego po wstrzyknięciu insuliny. Pojawia się wtedy znaczne zmniejszenie stężenia glukozy we krwi, objawiającego się uczuciem ogólnego silnego osłabienia, zlewnymi potami, przyspieszonym tętnem, rozszerzeniem źrenic, spadkiem ciśnienia tętniczego, drżeniem rąk, a niekiedy drgawkami całego ciała. W razie pogłębiającego się dalej niedocukrzenia organizmu dochodzi do utraty przytomności i do tzw. wstrząsu hipoglikemicznego.

Osoby chorujące na cukrzycę potrafią wcześnie rozpoznać u siebie przyczyny pogorszonego samopoczucia. Wypicie wówczas mocno osłodzonej wody, herbaty, kompotu lub spożycie cukru powoduje poprawę samopoczucia i zapobiega dalszemu pogłębianiu się hipoglikemii.

Cukrzycy przyjmujący insulinę powinni mieć przy sobie cukier/słodycze, aby w przypadku odczucia hipoglikemii wyrównać niedobór glukozy spożyciem cukru.

Jeżeli u chorego na cukrzycę dojdzie do zasłabnięcia albo utraty przytomności, należy w trybie pilnym wezwać pogotowie ratunkowe. Lekarz ustali wówczas odpowiednie rozpoznanie, a w razie stwierdzenia hipoglikemii poda dożylnie glukozę i przewiezie chorego do szpitala, aby uregulować jego gospodarkę węglowodanową.

Pacjenci z cukrzycą pobierający insulinę powinni mieć w portfelu lub na piersi, kartkę z informacją, że chorują na cukrzycę i muszą zażywać insulinę (rodzaj, dawka). Stanowi to ułatwienie dla osób postronnych, które w razie zasłabnięcia cukrzyka szybko zorientują się w sytuacji.

Śpiączka cukrzycowa to bardzo groźne powikłanie, które zagraża życiu. Jest stanem głębokich zaburzeń metabolicznych organizmu, będących skutkiem znacznego i zazwyczaj dłużej trwającego niedoboru lub nadmiaru insuliny w organizmie. Czasem bywa może być pierwszym objawem cukrzycy. Zazwyczaj jednak zdarza się u osób ze zdiagnozowaną cukrzycą, u których z tych lub innych powodów doszło do głębokich zaburzeń metabolicznych, zakwaszenia organizmu ciałami ketonowymi (patrz wyżej) lub toksycznego uszkodzenia mózgu.

Utrata przytomności w śpiączce cukrzycowej (hiperglikemicznej), tzn. ze zwiększonym stężeniem glukozy we krwi, jest zwykle poprzedzona uczuciem pragnienia (wzmożonym), wielomoczem, nudnościami, torsjami, a niekiedy także bólami brzucha. Oddech chorego z powodu kwasicy jest powolny i głęboki. Śpiączka cukrzycowa hipoglikemiczna jest poprzedzona zazwyczaj niedocukrzeniem. Chorzy tego typu powinni jak najszybciej znaleźć się w szpitalu.

Powikłania dotyczące naczyń w cukrzycy pojawiają się podczas jej trwania. Spowodowane są one przyspieszonym rozwojem miażdżycy w tętnicach większych oraz pogrubieniem ścian naczyń włosowatych.

  • Makroangiopatia, przejawia się zwykle nadciśnieniem tętniczym, miażdżycą, zaburzeniami przepływu krwi przez obwodowe naczynia tętnicze, co w efekcie prowadzi do choroby niedokrwiennej serca w postaci np. udaru mózgu.
  • Mikroangiopatia, to zaburzony przepływ krwi i upośledzenie tkanek. który cechuje: retinopatia, neuropatia, stwardnienie kłębuszków nerkowych, zgorzela tkanek.
  • Stwardnienie kłębuszków nerkowych cechuje się: pogłębiającą utratą białka (albumin) z moczem, postępującym upośledzeniem czynności filtracyjnej (detoksykacyjnej) nerek, zwyrodnieniem dna oka, nadciśnieniem itd.
  • Retinopatia cukrzycowa są to zmiany zwyrodnieniowo-naczyniowe w siatkówce oka, które po latach prowadzą do uszkodzenia wzroku, a nawet w niektórych przypadkach jego utraty.
  • Zmiany zgorzelinowe tkanek – martwica, owrzodzenia (palce, pięty). Mogą mieć charakter martwicy suchej, albo wilgotnej, może się również poszerzać.

W początkowym okresie zaburzeń krążenia, bez owrzodzeń i zakażenia ran należy:
• nosić miękkie, ciepłe i wygodne obuwie,
• nie przemęczać kończyn dolnych, czyli dużo leżeć i odpoczywać,
• pamiętać o leczeniu dietetycznym i farmakologicznym cukrzycy,
• pamiętać o zażywaniu zalecanych preparatów.

W okresie w pełni rozwiniętej stopy cukrzycowej, tzn. z istniejącą zgorzelą i owrzodzeniami, zaleca się:

• jak najlepsze dbanie o właściwe leczenie cukrzycy,

• pielęgnowanie stopy cukrzycowej, aby ograniczyć ryzyko zakażenia rany (należy każdego dnia oglądać stopy, zmieniać codziennie pończochy i skarpetki),

• rzucenie nałogu papierosowego,

• chodzenie w wygodnym obuwiu. nie chodzenie boso!

• osłanianie gazą owrzodzeń sączących,

• przykładanie wilgotnych okładów z dodatkiem antyseptyków na rany zakażone i zanieczyszczone, którym towarzyszy odczyn zapalny.

Zapobieganie cukrzycy, zwłaszcza przy predyspozycji genetyczno-rodzinnej, nie jest łatwe, ale też nie jest niemożliwe.

Należy:

  • wyeliminować z diety dużą ilość węglowodanów, szczególnie w wieku średnim (po 40 roku życia) i w podeszłym,
  • u pacjentów mających predyspozycje genetyczne cukrzycy, unikać okoliczności, które mogą ją powodować (np. otyłość. zatrucia alkoholem, urazy mechaniczne zwłaszcza brzucha, choroby wątroby),
  • przeciwdziałać urazom psychicznym,
  • unikać nadmiernego stosowania kortykosteroidoterapii, difenylohydantoiny oraz preparatów moczopędnych z grupy tiazydów, które mogą przyspieszać ujawnienie utajonej uprzednio cukrzycy,
  • uprawiać aktywność fizyczną, najlepiej systematycznie – zapobiega to również otyłości.

Kolejki oczekujących

  • Poradnia ginekol.-położnicza - 3-4 dni
  • Poradnia chirurgii ogólnej - 1 tydzień
  • Poradnia otolaryngologiczna - II poł. września 2017
  • Poradnia neurologiczna - I poł.października 2017
  • Poradnia chirurgii urazowo-ortoped. -  II poł. października 2017
  • Poradnia okulistyczna -  brak miejsc na 2017 r.

TELEFONY

Centrala 71 321 60 03
REJESTRACJA POZ "na Macieja" Ip. 71 322 53 22
REJESTRACJA SPECJALISTYCZNA  IIp. 71 321 02 47
RTG 71 321 02 47
USG ogólne 71 322 53 22
Ginekologia 71 321 60 03 wew. 25
USG ginekologiczne 71 321 60 03 wew. 25
Laboratorium 71 321 60 03 wew. 44
Fizykoterapia 71 321 60 03 wew. 52
Medycyna Pracy  883 497 667
REJESTRACJA POZ "na Borna" 71 328 80 06

Rejestracja na wizyty prywatne

prywatne wizyty 793 729 667 chirurg, dermatolog, endokrynolog, neurolog, otolaryngolog, proktolog, reumatolog

883 497 667 angiolog, internista, pulmonolog

Okulista dziecięcy na Borna 71 328 80 61